Trong các vụ tai nạn lật tàu, có đến 80% nạn nhân khi được tìm thấy có mặc áo phao. Song, tai nạn tàn khốc vẫn xảy ra.
Những ngày gần đây, vấn đề sử dụng áo phao trên các phương tiện đường thủy nhận được nhiều sự quan tâm sau khi đại diện Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh cho biết hành khách đi tàu khách ngang sông bắt buộc phải mặc áo phao, trong khi hành khách trên tàu du lịch Vịnh Xanh 58 mang số hiệu QN-7105 không bắt buộc phải mặc áo phao trong suốt hành trình, trừ khi xuất hiện tình huống khẩn cấp.
Thông tin này làm dấy lên nhiều tranh luận về việc mặc áo phao khi đi tàu, thuyền liệu có phải lúc nào cũng an toàn tuyệt đối hay không. Theo các chuyên gia an toàn đường thủy, áo phao là thiết bị cứu sinh bắt buộc trên các phương tiện thủy nội địa, tuy nhiên việc sử dụng cần phù hợp với từng không gian và điều kiện cụ thể. Trong một số trường hợp, mặc áo phao không đúng thời điểm thậm chí có thể làm gia tăng rủi ro khi xảy ra sự cố.
Khoang kín: Nên để áo phao trong tầm tay
Các chuyên gia cho biết đối với những phương tiện có cabin hoặc khoang kín, hành khách không nhất thiết phải mặc áo phao trong suốt chuyến đi. Thay vào đó, áo phao cần được bố trí ở vị trí dễ tiếp cận như dưới ghế ngồi hoặc gần lối thoát hiểm để có thể sử dụng ngay khi cần.
Lý do là trong trường hợp phương tiện gặp sự cố và khoang tàu bị ngập nước, lực nổi của áo phao có thể khiến người mặc bị đẩy lên phía trên, gây khó khăn cho việc di chuyển qua các lối thoát hiểm hẹp hoặc thoát khỏi không gian kín.
Một trong những ví dụ thường được nhắc đến là vụ tai nạn của chiếc thuyền buồm Cheeki Rafiki tại Anh năm 2014. Theo các phân tích sau sự cố, một số thuyền viên mặc áo phao đã gặp khó khăn trong quá trình tìm đường thoát khỏi cabin khi phương tiện bị lật.
Tài liệu hướng dẫn an toàn của Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (OSHA) cũng khuyến nghị hành khách trong khoang kín không nên mặc áo phao liên tục khi chưa có tín hiệu khẩn cấp. Thay vào đó, áo phao cần được giữ trong tầm tay để có thể sử dụng ngay khi được hướng dẫn.
Không gian mở: Luôn phải mặc áo phao
Ngược lại, đối với các khu vực boong tàu ngoài trời, thuyền không có cabin, ca nô, phà hoặc các phương tiện nhỏ hoạt động trên sông, hồ, biển, việc mặc áo phao trong suốt hành trình được xem là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn.
Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, được thể hiện trong các văn bản n
hư Thông tư 15/2014/TT-BGTVT và Thông tư 04/2015/TT-BGTVT, hành khách trên nhiều loại phương tiện thủy nội địa phải mặc áo phao hoặc sử dụng dụng cụ nổi cứu sinh theo hướng dẫn của đơn vị vận hành.
Nguyên nhân là các sự cố đường thủy thường diễn ra rất nhanh. Trong trường hợp phương tiện va chạm, gặp sóng lớn hoặc hành khách bất ngờ rơi xuống nước, việc tìm và mặc áo phao lúc đó gần như không còn đủ thời gian.
Lực lượng Tuần duyên Mỹ (U.S. Coast Guard) từng cảnh báo rằng nhiều trường hợp tai nạn xảy ra chỉ trong vài giây, khiến nạn nhân không kịp tiếp cận thiết bị cứu sinh. Vì vậy, một chiếc áo phao chỉ phát huy tác dụng khi đã được mặc sẵn trước khi sự cố xảy ra.
Tại nhiều quốc gia, trẻ em được yêu cầu mặc áo phao bắt buộc khi ở ngoài boong tàu. Chẳng hạn tại Mỹ, trẻ em dưới 13 tuổi phải mặc áo phao khi ở các khu vực ngoài trời trên phương tiện thủy, trừ khi đang ở trong cabin kín.
Quy định tại Việt Nam và khuyến cáo cho hành khách
Tại Việt Nam, trên các tuyến đò, phà hoặc phương tiện vận tải hành khách đường thủy, áo phao thường được bố trí sẵn để phục vụ hành khách. Đối với tàu có khoang kín, áo phao thường đặt dưới ghế ngồi hoặc gần cửa thoát hiểm để thuận tiện sử dụng khi có yêu cầu từ thuyền viên.
Trong khi đó, với các phương tiện nhỏ, thuyền hở hoặc không có cabin, hành khách cần mặc áo phao ngay từ khi lên phương tiện và duy trì trong suốt thời gian di chuyển.
Các chuyên gia an toàn đường thủy nhấn mạnh rằng nguyên tắc quan trọng nhất là hiểu đúng môi trường mình đang ở. Với khu vực ngoài trời hoặc phương tiện hở, hành khách nên mặc áo phao ngay. Đối với cabin kín, áo phao cần được giữ trong tầm tay và sử dụng theo hướng dẫn khi xuất hiện tình huống khẩn cấp.
Việc nắm rõ quy tắc này không chỉ giúp hành khách tuân thủ các quy định về an toàn đường thủy mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tính mạng của bản thân và những người đồng hành trong mỗi chuyến đi.