ᴛʀạɪ ɢɪᴀᴍ ᴄảɪ ᴛạᴏ hoàn toàn nghiêm cấm ᴘʜạᴍ ɴʜâɴ nuôi thú cưng. Thế nhưng, suốt bảy năm ròng rã, cứ đúng 6 giờ sáng, một con mèo mướp một mắt, tai ᴋʜᴜʏếᴛ ʟạɪ ᴋʜậᴘ ᴋʜɪễɴɢ bò qua hàng rào kẽm gai, ngồi lặng lẽ bên ô cửa sổ buồng giam của tôi.
Tôi vào ᴛù năm 29 tuổi với bản án 12 năm vì ᴛộɪ ᴄướᴘ ᴛàɪ sảɴ. Ngày tôi đi, thế giới bên ngoài chẳng có một ai chờ đợi. Mẹ ᴍấᴛ, bố bỏ đi, anh trai bặt tăm không một lần thăm nuôi. Giữa bốn bức tường xi măng lạnh lẽo, sự xuất hiện của nó vào tháng 9 năm 2015 đã thay đổi đời tôi. Cứ đúng giờ, nó lại đến, áp cái mũi nhỏ vào lớp lưới mắt cáo, còn tôi áp lòng bàn tay lên mặt kính. Tôi chắt chiu từng mẩu cơm ᴛù luồn qua khe hở cho nó. Suốt 2.556 ngày, bất kể hạ đổ lửa hay đông sương muối, nó chưa từng thất hẹn. Chỉ có đúng 14 ngày nó không đến, và đó là những ngày tăm tối nhất đời tôi, vì tôi sợ sinh vật duy nhất chọn ở bên mình đã bỏ rơi tôi mất rồi. Sự việc kỳ lạ này không lọt qua mắt các quản giáo, nhưng chẳng ai đuổi nó đi. Một quản giáo từng bảo: “Con mèo đó cảm hóa anh còn tốt hơn mười bài học đạo đức của chúng tôi.”
Ngày 11 tháng 7 năm 2023, tôi được tự do sớm. Bước qua cánh cổng sắt lớn, tôi bàng hoàng thấy nó đã ngồi đợi sẵn dưới bóng cây bàng già….
Trại giam không cho phép phạm nhân nuôi thú cưng. Thế nhưng, suốt bảy năm ròng rã, cứ mỗi sáng đúng 6 giờ, một con mèo mướp một mắt lại khập khiễng bước qua dãy hàng rào kẽm gai, ngồi lặng lẽ ngay bậu cửa sổ của cùng một buồng giam.
Ngày người đàn ông hoàn thành án phạt, anh xách ba lô bước ra khỏi cánh cổng sắt lớn của phân trại. Con mèo đã ngồi đợi sẵn ở gốc cây bàng ngoài cổng. Và lần này… nó lặng lẽ đi theo anh về nhà.
Vào một ngày mưa phùn mùa xuân năm 2014, một gã thanh niên 29 tuổi bắt đầu thụ án 12 năm tù tại một trại giam cải tạo thuộc vùng trung du nghèo tỉnh Phú Thọ. Tội cướp tài sản. Số tiền cướp được: 1,8 triệu đồng. Hung khí: Một con dao găm gỉ sét không còn độ sắc. Một bản án mà anh cúi đầu nhận tội, không một lời kháng cáo.
Chẳng có ai chờ đợi anh ở thế giới bên ngoài. Mẹ anh đổ bệnh rồi qua đời từ năm trước. Bố anh đã bỏ đi biệt tích theo nhân tình từ khi anh còn đỏ hớn. Người anh trai cả cũng thưa thớt dần những lá thư sau năm đầu tiên, rồi bặt tăm hoàn toàn. Không một lần thăm nuôi. Không một cuộc điện thoại nhận từ tổng đài nhà giam. Anh chỉ còn lại thời gian — trải dài vô tận qua những mảng tường xi măng ẩm mốc và những buổi sớm mùa đông rét mướt, trống rỗng.
Buồng giam của anh nằm ở tầng trệt, ô cửa sổ thứ ba tính từ góc hành lang hẹp. Lớp kính chắn song sắt dày cộp, phía ngoài bọc thêm một lớp lưới mắt cáo han gỉ, hướng thẳng ra khoảng sân ngổn ngang sỏi đá của phân trại – nơi chẳng dẫn đi đâu ngoài một bãi đất trống cằn cỗi.
Rồi một buổi sáng tháng 9 năm 2015… một điều gì đó đã thay đổi. Một con mèo xuất hiện. Nó nhỏ thó, là một con mèo mướp lai tam thể, gầy trơ xương và lông bết chặt bụi đất miền đồi núi. Một bên mắt của nó đã hỏng, để lại vết sẹo nhúm nheo đã lành từ lâu. Chóp tai bên phải bị khuyết một miếng lớn – dấu tích của những trận tranh giành thức ăn khốc liệt của một con mèo hoang bị người đời hắt hủi.
Đúng 6 giờ sáng, khi tiếng leng keng của kẻng báo thức vang lên, nó lách qua khe hở dưới chân hàng rào bảo vệ, băng qua khoảng sân đất nện, rồi nhảy phóc lên ngồi gọn lỏn trên bậu cửa sổ buồng giam của anh. Nó ngồi sưởi nắng ở đó chừng 20 phút. Rồi nó nhảy xuống, biến mất.
Sáng hôm sau — nó lại quay lại. Vẫn khung giờ ấy. Vẫn góc bậu cửa đầy bụi sỏi ấy. Đến ngày thứ ba, anh mới thực sự chú ý đến sự hiện diện của nó. Một cái bóng nhỏ nhoi che khuất thứ ánh sáng mờ mờ rọi vào buồng giam. Anh ngước mắt lên nhìn. Nó đang ở đó — chiếc mắt duy nhất còn lại chăm chú dõi theo anh qua lớp lưới mắt cáo.
Anh áp lòng bàn tay thô ráp của mình lên mặt kính. Nó cũng tiến lại gần, áp cái mũi nhỏ hồng hồng vào tấm lưới sắt. Anh giấu kín chuyện này, chẳng hé răng nửa lời với những bạn tù cùng buồng.
Suốt bảy năm ròng rã, sáng nào nó cũng đến. Qua những mùa hè đổ lửa của miền Bắc, khi hơi nóng bốc lên từ sân xi măng như bốc hỏa. Qua những buổi sáng mùa đông sương muối cắt da cắt thịt, sương đọng thành băng mỏng trên rãnh nước. Qua những trận mưa rào trắng trời biến bãi đất thành vũng bùn lầy lội. Nó vẫn cứ đến. Đúng 6 giờ sáng. Nó ở lại đến 6 giờ 25 phút. Rồi lại lầm lũi quay về phía cánh rừng keo phía sau trại.
Anh bắt đầu chắt chiu từng mẩu cơm tù — khi thì thìa cơm cháy, khi thì mẩu cá kho, vụn thịt mỡ — cẩn thận gói vào tờ giấy báo rồi luồn qua khe hở hẹp dưới tấm lưới chắn cửa sổ. Nó ăn một cách ngon lành ngay dưới tầm mắt anh, còn anh thì lặng lẽ ngồi ngắm nhìn cái đuôi dài thỉnh thoảng lại quẹt vào song sắt.
Không phải vì điều đó làm thay đổi được bản án của anh. Mà bởi vì, đó là hơi ấm duy nhất anh có được giữa bốn bức tường lạnh lẽo này.
Dĩ nhiên, các quản giáo trong phân trại đều biết. Một con mèo một mắt, ngày nào cũng xuất hiện đúng một giờ, tại đúng một ô cửa sổ — chuyện đó làm sao qua mắt được những người gác trại chuyên nghiệp. Nội quy trại giam ghi rõ: nghiêm cấm nuôi nhốt, cho ăn hoặc tiếp xúc với động vật ngoại lai. Nhưng lạ thay, chẳng một ai đến đuổi nó đi cả.
Sau này, trong một buổi lao động cải tạo, một viên quản giáo trung niên đã vỗ vai anh và nói nhỏ: “Con mèo đó… nó cảm hóa anh còn tốt hơn mười mấy bài học đạo đức mà chúng tôi giảng giải trên lớp đấy.”
Từ ngày có con mèo, anh không còn gây gổ với bạn tù, không vi phạm nội quy. Anh chăm chỉ cuốc đất trồng rau, đọc vài cuốn sách cũ ở thư viện trại, sống lầm lũi và khép kín. Lần duy nhất người ta thấy cơ mặt anh giãn ra, ánh mắt trở nên dịu dàng… là vào lúc 6 giờ sáng.
Anh tự làm cho mình một cuốn sổ bằng những tờ giấy xi măng bao xi mảng khâu lại bằng dây dứa. Không phải nhật ký. Chỉ là một cuốn sổ đếm ngày. Mỗi ngày, anh gạch một dòng nguệch ngoạc: “Nó đến.” Hai ngàn năm trăm năm mươi sáu dòng như thế.
Ngoại trừ mười bốn ngày. Vào những ngày đó, anh viết bằng nét chữ run rẩy: “Nào không thấy đến.”
Sau này anh mới thú nhận, đó là mười bốn ngày tăm tối và bão giông nhất trong suốt quãng đời lao lý của mình. Không phải ngày bị công an còng tay. Không phải ngày đứng trước vành móng ngựa nghe tòa tuyên án. Cũng không phải đêm đầu tiên nằm chịu trận trong buồng giam chật hẹp. Chính là những ngày đó. Bởi vì sinh vật duy nhất trên cuộc đời này chủ động chọn ở bên anh… có lẽ đã bỏ rơi anh mất rồi. Nhưng rồi, nó luôn quay trở lại với những vết sẹo mới trên mình.
Vào ngày 11 tháng 7 năm 2023, sau hơn 9 năm chấp hành hình phạt, anh được đặc xá tha tù sớm nhờ cải tạo tốt. Lúc 7 giờ 30 sáng, anh bước qua cổng chính của trại giam, trên tay cầm một chiếc túi nilon đựng vài bộ quần áo cũ và cuốn sổ tự chế sờn rách. Và ở đó — ngay dưới bóng râm của cây bàng già bên vệ đường — chính là con mèo ấy.
Giờ đây nó đã già lắm rồi. Bước đi chậm chạp, khập khiễng. Bộ lông mướp rụng từng mảng xơ xác, con mắt duy nhất đã kéo một màn mây đục mờ của tuổi tác. Nhưng đúng là nó.
Lần này, không phải ngăn cách qua ô cửa sổ nữa. Mà nó đứng ngay lối anh đi. Cứ như thể nó đã tính đúng ngày anh bước ra vậy.
Anh quỳ sụp xuống mặt đường đất bụi bặm. Nó chậm rãi bước về phía anh… rồi dụi cái đầu nhỏ vào lòng bàn tay anh — chính là bàn tay đã áp lên tấm kính lạnh ngắt hàng ngàn lần để sưởi ấm cho nhau. Chỉ có điều lúc này… chẳng còn tấm kính hay lớp lưới thép nào ngăn cách nữa. Anh ôm bế nó vào lòng. Nó nhẹ bẫng, gầy guộc như một nhúm lá khô. Và cứ thế, một người một mèo đi về phía thị trấn.
Chiều hôm đó, anh được ban ngành địa phương hỗ trợ sắp xếp vào một phòng trọ nhỏ ở khu xóm lao động nghèo gần nhà máy gạch. Ông chủ nhà trọ là một cựu chiến binh, xua tay cười xòa khi thấy con mèo: “Ối dào, người sống được thì mèo sống được, cứ nuôi đi cháu.” Căn phòng trọ lợp mái tôn thấp nhỏ có một ô cửa sổ nhìn ra bờ ao đầy rặng chuối. Giờ đây, nó nằm ngủ ngoan ngoãn ngay bên bậu cửa sổ đó.
Mỗi sáng, nó thức giấc khi nghe tiếng gà gáy canh năm… nhưng nó chẳng còn nhảy đi đâu nữa. Nó không cần phải làm thế nữa rồi. Nó đã tìm thấy mái nhà thực sự của mình.
Anh bắt đầu xin làm công nhân bốc vác ở nhà máy. Hàng tuần anh tham gia các buổi trình diện ở ủy ban xã. Chiều Chủ nhật nào anh cũng ra bưu điện huyện, gọi một cuộc điện thoại cố định cho người anh trai cả. Anh đang nhặt nhạnh từng mảnh vỡ để dựng lại cuộc đời từ con số không — với một chiếc túi nilon quần áo, một cuốn sổ sờn cũ, và một con mèo hoang từng xuất hiện vào một buổi sáng mùa thu… rồi mãi mãi không rời đi nữa.
Anh đặt tên cho nó là “Thong Thả”. Bởi vì suốt bao nhiêu năm trời, họ đã phải sống ở hai thế giới khác nhau, nhìn nhau qua một tấm kính cách lòng. Nhưng nó vẫn ở đó. Kiên nhẫn và chờ đợi. Và giờ đây — cuối cùng thì họ cũng đã được thong thả đứng cùng một phía cuộc đời.
Cuốn sổ khâu bằng dây dứa vẫn đặt ngay đầu giường anh. Mỗi sáng, anh vẫn cầm bút chì vạch một dòng. Nhưng giờ đây, dòng chữ ấy đã mang một ý nghĩa hoàn toàn khác: “Nó đang ở đây.”